Ongesteld zijn en toch een wedstrijd spelen: voor de meeste voetballende meiden en vrouwen is dat geen uitzondering, maar de norm. Uit een enquête die Moodies onlangs uitstuurde onder voetballende meiden en vrouwen blijkt dat 75% altijd doorsport tijdens de menstruatie en nog eens 23% dit meestal doet. Bijna niemand stopt er dus helemaal mee. Maar "doorsporten" betekent niet automatisch dat het ook lekker gaat. Dit artikel zet de cijfers uit onze eigen data naast landelijk en internationaal onderzoek, zodat je in één keer een compleet beeld krijgt van wat er speelt op het veld.
Hoeveel invloed heeft menstruatie op hoe vrij je je voelt tijdens het voetballen?
Menstruatie beïnvloedt bij een groot deel van de voetballende meiden en vrouwen hoe vrij of comfortabel ze zich voelen op het veld. In de Moodies-enquête gaf meer dan 40% van de respondenten hiervoor een 3 of hoger op een schaal van 1 tot 5, waarbij 1 betekent dat hun menstruatie hen niet belemmert of oncomfortabel laat voelen, en 5 dat hun menstruatie hen daadwerkelijk tegenhoudt of onzeker maakt. Dat is geen klein groepje: het gaat om structurele twijfel bij een fors deel van de speelsters, elke maand opnieuw.
Dat sluit aan bij landelijk onderzoek. Volgens cijfers die Nike deelt, stoppen meisjes rond hun veertiende ongeveer twee keer zo vaak met sporten als jongens, wat samenvalt met de gemiddelde leeftijd waarop ze voor het eerst ongesteld worden. Ook het Mulier Instituut concludeerde op basis van onderzoek onder 750 vrouwen dat de meerderheid belemmeringen ervaart tijdens het sporten in de puberteit, tijdens de menstruatie, de zwangerschap en de overgang, en dat dit regelmatig leidt tot minder intensief sporten of het overslaan van trainingen.
Waar maken voetballende meiden en vrouwen zich het meest zorgen over tijdens hun menstruatie?
Angst voor doorlekken of zichtbaarheid is de grootste spelbreker: 79% van de respondenten in de Moodies-enquête gaf aan zich hier weleens zorgen over te maken, waarvan 47% "soms" en 32% zelfs "vaak". Slechts 6% heeft hier nooit last van.
Dit beeld komt sterk overeen met onderzoek van NOC*NSF en Sportcentrum Papendal, waaruit blijkt dat 55% van de sportsters zich zorgen maakt over doorlekken tijdens training of wedstrijd, en dat één op de drie aangeeft dat menstruatie-angst haar focus verstoort.
Hoeveel voetballende meiden en vrouwen slaan een training of wedstrijd over vanwege hun menstruatie?
42% van de respondenten in de Moodies-enquête heeft weleens een training of wedstrijd aangepast of overgeslagen vanwege de menstruatie. De belangrijkste redenen die zij noemden, op volgorde van hoe vaak ze genoemd werden:
- Minder energie
- Zich niet prettig voelen in het eigen lichaam
- Angst om door te lekken
- Angst voor blessure of pijn, bijvoorbeeld bij een sliding
Ook hier is een duidelijke parallel te zien met breder onderzoek. Uit cijfers van Plan International blijkt dat 42% van de tienermeisjes aangeeft dat hun menstruatie hen ervan weerhoudt te sporten. Onderzoek van hockeyspeelster Tess Howard aan de universiteit van Durham laat daarnaast zien dat een groot deel van de bevraagde vrouwen meisjes zag stoppen met sport doordat zij zich ongemakkelijk voelen in de sportkleding die voor hen bedoeld is: een ander, maar zeker verwant thema van lichaamsonzekerheid tijdens de puberteit.
Een sprekend voorbeeld hiervan zien we dichtbij huis. Voetbalclub DSS uit Haarlem, waarvan Moodies Undies trotse sponsor is van het vrouwenteam, ruilde na 102 jaar de witte broekjes in voor zwarte, op initiatief van de jeugdspeelsters zelf, die zich onzeker voelden over zichtbare vlekken en doorlekken. Speelsters geven aan dat de overstap zorgt voor minder stress en meer zelfvertrouwen op het veld.
Welke menstruatieproducten gebruiken voetballende meiden en vrouwen tijdens het sporten, en wat vinden ze daaraan vervelend?
Tampons zijn met 34% het meest gebruikte product tijdens het voetballen, gevolgd door maandverband (25%) en menstruatie ondergoed (23%). De rest gebruikt een combinatie van producten.
De vijf meest genoemde ergernissen aan maandverband en tampons tijdens het sporten zijn:
- Een oncomfortabel gevoel
- Angst voor doorlekken
- Tussendoor moeten wisselen, ook tijdens een wedstrijd
- Zichtbaarheid onder de sportkleding
- Beperkt worden in bewegen
Wat zegt medisch onderzoek en de KNVB over menstruatie en sportprestaties?
Het ijzerverlies dat gepaard gaat met menstruatie kan wel degelijk invloed hebben op vermoeidheid en herstel, zeker in combinatie met intensieve sportbeoefening. Sportzorg geeft aan dat er over dit onderwerp nog relatief weinig onderzoek is gedaan, waardoor coaches en begeleiders vaak niet goed weten hoe ze speelsters hierin het beste kunnen ondersteunen. Ook de KNVB erkent dit: in haar coachmateriaal benadrukt de bond dat de menstruatiecyclus voor coaches nog altijd lastig bespreekbaar is, terwijl juist een veilige omgeving waarin speelsters dit durven aankaarten bijdraagt aan hoe vrij zij zich op het veld kunnen bewegen en presteren.
Waarom is menstruatie nog steeds een taboe binnen het voetbal?
Menstruatie is binnen het voetbal nog vaak een taboe doordat voorlichting, gesprek met coaches en passende producten voor intensief bewegen achterblijven. Dit blijkt zowel uit de Moodies-enquête als uit landelijk onderzoek: het probleem ligt niet bij individuele speelsters, maar bij het systeem eromheen.
Ook UEFA en de KNVB erkennen inmiddels dat hier stappen te zetten zijn. UEFA werkt aan richtlijnen om profclubs te helpen de menstruatiecyclus van speelsters beter te volgen en te begrijpen, en de KNVB geeft in haar coachmodules expliciet aan dat de menstruatiecyclus een natuurlijk proces is waar geen taboe op mag rusten.
Wat kun je zelf doen als je last hebt van je menstruatie tijdens het sporten?
- Praat erover. Met je trainer, teamgenoten, partner of ouders. Hoe normaler het gesprek, hoe kleiner de drempel om aan te geven wanneer iets niet lekker zit.
- Blijf in beweging, ook met klachten. Sporten kan juist helpen tegen krampen, doordat het lichaam endorfine aanmaakt.
- Let op je ijzerinname. Zeker als je intensief sport én menstrueert, verlies je extra ijzer. Vlees, vis, peulvruchten en granen in combinatie met vitamine C helpen dit aan te vullen.
- Zorg dat je vertrouwd bent met je menstruatieproduct. Of je nu kiest voor een tampon, cup of menstruatie ondergoed: weten wat voor jouw lichaam en jouw sport werkt, scheelt een hoop hoofdruimte tijdens de wedstrijd. Menstruatieondergoed wordt door veel speelsters als prettig ervaren, omdat het aanvoelt als normaal ondergoed en extra bescherming tegen lekken biedt, zonder dat je het voelt onder je sportkleding.
Tot slot
De cijfers uit de Moodies-enquête onder voetballende meiden en vrouwen laten precies zien wat landelijk en internationaal onderzoek ook al bevestigt: menstruatie en sport gaan voor veel meiden en vrouwen niet vanzelfsprekend samen, niet door gebrek aan wil om te sporten, maar door zorgen over lekken, comfort, verlaagde energie en zichtbaarheid. Het voorbeeld van DSS laat zien dat dit met kleine, concrete aanpassingen al kan verbeteren. Hoe meer we hier open over praten, in kleedkamers, op het veld en daarbuiten, hoe normaler het wordt om gewoon te blijven doen waar je goed in bent.
Bronnen
- Nike, "Training en je menstruatiecyclus. Nooitgestelde vragen"
- Mulier Instituut, "Belemmeringen bij sporten tijdens menstruatie, zwangerschap en overgang"
- NOC*NSF, "Menstruatie nog steeds taboe in (top)sport"
- Plan International, "Hoe te blijven sporten als je menstrueert"
- Sportzorg, "Menstruatie" en "Menstruele cyclus en sport"
- KNVB Rinus, "Menstruatiecyclus" (coachmodule)
- NOS, "UEFA wil profclubs helpen menstruatie beter te volgen"
- Moodies, eigen enquête onder voetballende meiden en vrouwen
