Wat gebeurt er met je lichaam tijdens de menopauze?

Opvliegers, slecht slapen, ineens een andere menstruatie cyclus of merken dat je lichaam verandert. Dit kunnen de eerste tekenen van de overgang zijn. De menopauze wordt vaak in één adem genoemd met de overgang, maar wist je dat dit eigenlijk niet hetzelfde is?

De overgang is de periode rondom je laatste menstruatie waarin je hormoonhuishouding verandert. De menopauze is het moment van je allerlaatste menstruatie. Wanneer dat precies was, weet je dus pas achteraf: als je een jaar lang niet meer ongesteld bent geweest, dan weet je dat je menopauze is geweest. Gemiddeld vindt de menopauze rond het 51e levensjaar plaats.

En die overgang? Die verloopt bij iedereen anders. De één heeft vooral last van opvliegers, terwijl een ander veranderingen merkt in haar menstruatie, gewicht, slaap of stemming. Tijd om op een rij te zetten wat er precies gebeurt.

Wanneer begint de menopauze?

De menopauze vindt gemiddeld plaats rond je 51e levensjaar, maar de eerste veranderingen in je lichaam beginnen vaak al jaren eerder. Deze periode noemen we de perimenopauze. Je hormoonspiegels beginnen te schommelen, je menstruatie verandert en je kunt de eerste overgangsklachten ervaren.

De overgang kan plaats vinden tussen je 40e en 60e levensjaar. Bij sommige vrouwen ontstaan de eerste klachten al rond hun 40e, terwijl anderen pas veel later veranderingen merken.

Hoelang duurt de perimenopauze?

De perimenopauze begint wanneer je menstruatiecyclus verandert door hormonale schommelingen. Dit gebeurt vaak ergens tussen je 40e en 50e levensjaar.

De periode van onregelmatige menstruaties vóór de menopauze duurt meestal ongeveer vier jaar, maar kan bij sommige vrouwen korter of juist langer duren.

Wat zijn de eerste symptomen en klachten van de overgang?

De eerste tekenen van de overgang zijn vaak veranderingen in je menstruatie. Je cyclus kan korter of langer worden, menstruaties kunnen een tijdje uitblijven en je kunt meer of juist minder bloed verliezen. Dit komt doordat je hormoonspiegels tijdens de perimenopauze beginnen te schommelen.

Naast een veranderende menstruatie kun je verschillende overgangsklachten ervaren. De meest voorkomende symptomen van de overgang zijn:

• Onregelmatige menstruatie: je menstruatie komt vaker, minder vaak of blijft soms maanden uit.
• Opvliegers en nachtzweten: plotselinge warmteaanvallen, soms met veel transpireren.
• Slaapproblemen en vermoeidheid: moeite met slapen of regelmatig wakker worden, bijvoorbeeld door nachtzweten.
• Stemmingswisselingen: sneller geïrriteerd zijn, somberheid of moeite met concentreren.
• Vaginale droogheid: door hormonale veranderingen kan de vagina droger aanvoelen.
• Gewichtsveranderingen: je kunt merken dat je makkelijker aankomt of dat vet zich anders over je lichaam verdeelt.
• Spier- en gewrichtsklachten: sommige vrouwen ervaren meer stijfheid of pijn.
• Blaasproblemen: vaker moeten plassen of ongewild urineverlies, bijvoorbeeld bij niezen of sporten.

Niet iedere vrouw ervaart dezelfde menopauze klachten. Sommige vrouwen hebben nauwelijks symptomen, terwijl anderen er dagelijks veel last van hebben. Bovendien wordt niet iedere klacht automatisch door de overgang veroorzaakt. Sommige veranderingen kunnen ook samenhangen met ouder worden of andere gezondheidsfactoren.

Hoe weet je zeker of je in de overgang bent?

Je kunt tijdens de overgang vaak al herkennen dat je lichaam verandert. Vooral je leeftijd, een onregelmatige menstruatie en typische overgangsklachten kunnen erop wijzen dat je in de perimenopauze zit.

Een bloedtest is meestal niet nodig om vast te stellen of je in de overgang bent. Je hormoonwaarden schommelen in deze periode sterk, waardoor één meting vaak geen betrouwbaar beeld geeft.

Let op: de overgang en menopauze zijn niet hetzelfde. Je kunt tijdens de overgang al klachten ervaren, maar je weet pas achteraf wanneer je menopauze heeft plaatsgevonden. Dat is wanneer je twaalf maanden achter elkaar niet meer ongesteld bent geweest, zonder andere verklaring voor het uitblijven van je menstruatie.

De perimenopauze loopt volgens de medische indeling door tot twaalf maanden na je laatste menstruatie. Daarna begint de postmenopauze.

Kun je nog zwanger worden tijdens de perimenopauze?

Ja, tijdens de perimenopauze kun je nog steeds zwanger worden. Hoewel je vruchtbaarheid afneemt, kunnen je eierstokken nog eicellen vrijgeven.

Zelfs wanneer je menstruatie maandenlang uitblijft, kan er onverwacht een eisprong plaatsvinden. Een onregelmatige menstruatie betekent dus niet automatisch dat je niet meer vruchtbaar bent.

Wil je niet zwanger worden? Dan blijft anticonceptie belangrijk. Wanneer je veilig kunt stoppen, hangt onder andere af van je leeftijd en het anticonceptiemiddel dat je gebruikt. Overleg hierover met je huisarts, zeker wanneer je hormonale anticonceptie gebruikt.

Wat is het verschil tussen perimenopauze, menopauze en postmenopauze?

Hoewel deze termen vaak door elkaar worden gebruikt, betekenen ze niet hetzelfde.

Hoe weet je of je de menopauze hebt bereikt?

Je kunt niet op de dag zelf vaststellen dat je de menopauze hebt bereikt. Dat weet je pas achteraf, wanneer je twaalf maanden achter elkaar niet meer ongesteld bent geweest, zonder andere verklaring voor het uitblijven van je menstruatie.

Je laatste menstruatie was dan officieel je menopauze. Je bent dan in de postmenopauze en een natuurlijke zwangerschap is niet meer te verwachten.

Hoe verandert je bloedverlies tijdens de menopauze?

Juist vóór de menopauze kan je menstruatie behoorlijk onvoorspelbaar worden. Een onregelmatige menstruatie tijdens de overgang is dan ook een van de meest voorkomende veranderingen.

Er kan meer of minder tijd tussen twee menstruaties zitten, je menstruatie kan langer of korter duren en je kunt meer óf minder bloed verliezen dan je gewend bent. Bij veel vrouwen wordt de cyclus eerst korter en vervolgens langer, totdat de menstruatie uiteindelijk helemaal stopt.

Ook een hevige menstruatie tijdens de overgang komt regelmatig voor. Omdat je menstruatie onvoorspelbaarder kan worden, is het soms lastig om in te schatten wanneer je ongesteld wordt en hoeveel bloed je verliest. Het kan daarom fijn zijn om hier rekening mee te houden, bijvoorbeeld door menstruatieproducten bij de hand te hebben of menstruatieondergoed te dragen voor extra zekerheid. 

Urineverlies tijdens de overgang: hoe komt dat?

Naast veranderingen in je menstruatie kun je tijdens de overgang ook merken dat je blaas anders reageert. Sommige vrouwen moeten vaker plassen of verliezen af en toe een paar druppeltjes urine, bijvoorbeeld bij niezen, lachen of sporten.

Urineverlies tijdens de overgang kan verschillende oorzaken hebben. Door de daling van oestrogeen kunnen de slijmvliezen rondom de vagina en urinewegen veranderen. Daarnaast kunnen de bekkenbodemspieren door onder andere leeftijd, zwangerschap of een bevalling minder goed functioneren.

Licht urineverlies bij vrouwen komt regelmatig voor, maar betekent niet dat je ermee moet blijven rondlopen. Bekkenbodemtraining kan bij bepaalde vormen van urineverlies helpen. Heb je regelmatig last van urineverlies of andere blaasproblemen tijdens de overgang? Bespreek dit dan met je huisarts.

Voor extra zekerheid kan absorberend ondergoed prettig zijn. Speciaal ondergoed voor urineverlies vangt kleine hoeveelheden urine op en kan worden gewassen en opnieuw gebruikt. Zo hoef je niet altijd een inlegkruisje te dragen.

Gewichtsverandering en menopauze

“Waarom kom ik aan tijdens de overgang?” is voor veel vrouwen een herkenbare vraag.

Tijdens de overgang verandert je hormoonhuishouding. Tegelijkertijd verandert je lichaam naarmate je ouder wordt. Daardoor kun je merken dat het moeilijker wordt om op hetzelfde gewicht te blijven of dat vet zich anders over je lichaam verdeelt. Gewichtstoename wordt dan ook regelmatig genoemd als klacht tijdens de overgang.

Dat betekent niet dat aankomen tijdens de menopauze onvermijdelijk is. Gezonde voeding, voldoende beweging en slaap blijven belangrijk. Probeer daarbij niet alleen naar het getal op de weegschaal te kijken: spiermassa, conditie en hoe je je voelt zijn minstens zo belangrijk.

Afvallen tijdens de menopauze: kan dat?

Ja, afvallen tijdens de menopauze is mogelijk. Het kan alleen anders voelen dan vroeger.

Een extreem dieet is meestal niet de oplossing. Een gezond en vol te houden eetpatroon in combinatie met voldoende beweging past beter bij een duurzame aanpak. Zeker krachttraining kan interessant zijn om spiermassa te helpen behouden. Ook voldoende slaap en aandacht voor stress zijn belangrijk, juist omdat overgangsklachten zoals nachtzweten je nachtrust flink kunnen verstoren.

Merk je dat je gewicht zonder duidelijke reden sterk verandert? Bespreek dit dan met je huisarts.

Wat zijn de beste supplementen tegen menopauze symptomen?

Er worden veel vitamines, kruidenpreparaten en andere supplementen tegen menopauze symptomen aangeboden. Maar “natuurlijk” betekent niet automatisch dat iets effectief of zonder risico is.

Voor veel middelen die specifiek als overgangssupplement worden verkocht, is onvoldoende aangetoond dat ze overgangsklachten verminderen. Thuisarts adviseert daarom om niet zomaar kruidenmiddelen of pillen tegen overgangsklachten te gebruiken. Supplementen kunnen bovendien bijwerkingen hebben of invloed hebben op medicijnen die je gebruikt.

Er bestaat dus niet één supplement dat voor iedereen het “beste supplement tegen de menopauze” is.

Heb je veel last van overgangsklachten? Bespreek dan met je huisarts welke aanpak bij jouw klachten en gezondheid past. Afhankelijk van je situatie kunnen leefstijlaanpassingen of een medische behandeling, zoals hormoontherapie, worden besproken.

Welke app helpt bij het bijhouden van menopauze klachten?

Omdat klachten tijdens de overgang kunnen wisselen, kan het handig zijn om een tijdje bij te houden wat je ervaart. Denk aan je menstruatie, bloedverlies, opvliegers, slaap, stemming en eventuele hoofdpijn.

Er bestaan inmiddels speciale menopauze-apps waarmee je dit kunt doen. Zo kun je met verschillende apps dagelijks klachten en je cyclus registreren en veranderingen bekijken. De app biedt daarnaast de mogelijkheid om informatie voor een gesprek met je huisarts bij te houden. Let wel op welke app je hiervoor kiest, want niet alle apps werken even goed.

Welke app het prettigst werkt, is persoonlijk. Let bij het kiezen vooral op welke klachten je kunt registreren, hoe je gezondheidsgegevens worden opgeslagen en of je gegevens gemakkelijk kunt meenemen naar een afspraak met je huisarts.

Je hebt overigens niet per se een speciale app nodig. Ook de notitie-app of agenda op je telefoon kan al genoeg zijn. Houd bijvoorbeeld enkele weken bij wanneer je klachten optreden en hoe hevig ze zijn. Zo krijg je zelf meer inzicht en heb je concrete informatie wanneer je met een arts over je klachten praat.

Hoe weet je of je in de overgang bent?

Je kunt tijdens de overgang vaak al merken dat je lichaam verandert. Een onregelmatige menstruatie is meestal een van de eerste tekenen. Je cyclus kan korter of langer worden, menstruaties kunnen uitblijven en je kunt meer of minder bloed verliezen. Ook opvliegers, nachtzweten, slaapproblemen, prikkelbaarheid, stressgevoelens en vaginale droogheid kunnen wijzen op de overgang.

Een bloedtest is meestal niet nodig om te bepalen of je in de overgang bent. Je hormoonwaarden schommelen sterk, waardoor één meting vaak geen betrouwbaar beeld geeft. Je leeftijd, menstruatiepatroon en klachten geven meestal meer informatie.

Ben je jonger dan 40 jaar en ervaar je deze klachten? Dan kan er sprake zijn van POI (Premature Ovarian Insufficiency), ook wel vroegtijdige uitval van de eierstokken genoemd. Dit wordt in de volksmonds ook wel een vervroegde overgang genoemd.  Hierbij werken de eierstokken minder goed en kan je menstruatie onregelmatig worden of uitblijven. Neem in dat geval contact op met je huisarts. Anders dan bij de gebruikelijke overgang is bloedonderzoek bij een vermoeden van POI juist belangrijk.

Wanneer moet je naar de huisarts?

De overgang hoort bij het leven, maar dat betekent niet dat je alle klachten maar voor lief hoeft te nemen.

Maak in ieder geval een afspraak met je huisarts wanneer:

• Je erg veel bloed verliest.
• Je jonger bent dan 40 en denkt dat je in de overgang bent.
• Je veel last hebt van opvliegers of andere overgangsklachten.
• Je regelmatig ongewild urine verliest of andere blaasproblemen ervaart.
• Je na twaalf maanden zonder menstruatie opnieuw vaginaal bloedverlies krijgt.

De overgang is voor iedereen anders

De overgang verloopt bij iedere vrouw anders. De één merkt vooral dat haar menstruatie onregelmatiger wordt, terwijl een ander veel last heeft van opvliegers, slecht slapen, stemmingswisselingen of veranderingen in gewicht. Ook hoe lang deze klachten duren en hoe hevig ze zijn, verschilt per persoon.

Goed om te onthouden: de overgang is de hele periode waarin je lichaam verandert rondom je laatste menstruatie. De menopauze is alleen het moment van je laatste menstruatie. Wanneer die precies was, weet je pas nadat je twaalf maanden niet meer ongesteld bent geweest.

Heb je veel last van overgangsklachten, twijfel je of bepaalde veranderingen bij de overgang horen of krijg je na de menopauze opnieuw bloedverlies? Bespreek dit dan met je huisarts. Zo kun je samen kijken waar je klachten vandaan komen en welke behandeling of ondersteuning bij jou past.

Bronnen

• Thuisarts - Ik ben in de overgang. Informatie over overgangsklachten, menstruatieveranderingen, hormonen en behandelingen.
• De Gynaecoloog - Overgang. Medische informatie over de verschillende fases van de overgang.
• SeeMe-nopause – Overgang. Achtergrondinformatie over de perimenopauze, menopauze en postmenopauze.
• Dokteronline - Menopauze. Achtergrondinformatie over symptomen en mogelijke behandelingen.
• ESHRE/ASRM - Evidence-based guideline on Premature Ovarian Insufficiency (2024). Internationale richtlijn over POI.